شرحی بر اصل هفتم از اصول حاکم بر ارزشیابی مصوب شورای عالی آموزش و پرورش

به نام خدا

دکتر محمد حسنی

اصل هفتم

توجه به ارزشيابي دانش‌آموزان از يادگيريهاي خود (خود ارزشيابي)

در ارزشيابي بايد شرايطي فراهم شود که دانش‌آموز نيز بتوانند از يادگيريها و عملکردهاي خود و ديگر دانش‌آموزان ارزشيابي نمايند.
 

در ديدگاههاي سنتي ارزشيابي وظيفه و مسئوليت بلامنازع معلم است معلم مانند فرد مقدسي است که اقدام بر ارزشيابي افرادي مي‌کند که خطاکارند. اينان کساني هستند که قادر نيستند خود را ارزشيابي نمايند. نگاهي انتقادآميز به خود داشته باشند و واقع‌بينانه خود را ارزيابي نمايند. در حقيقت در پاسخ به اين سوال مهم که ارزشيابي را چه کسي انجام دهد نظريه‌هاي سنتي پاسخ مي‌دادند که معلم اين نقش را بر عهده دارد.

در ديدگاههاي امروزي و تغيير تفکرات در خصوص يادگيري و مبناي فلسفي انسان‌شناسي، خودارزيابي به عنوان مهارتي و دانش‌آموزان قابليت کسب آن را دارد طرح شده است وحتي مي‌توانند همسالان خود را مورد ارزيابي قرار دهند مفاهيم خود سنجی[1]، همسال سنجی[2] و خود ارزشیابی[3]  در نظريه‌هاي سنجشي جديد بسيار طرح شده است. در حقيقت مي‌توان گفت هدف متعالی نظام آموزشي اين است که افراد خود را ارزشياب تربیت نمايد که اين يعني بالاترين مهارت مورد نياز يک شهروند است. در دیدگاههای جديد روانشناسي يادگيري، يادگيرندگان(کودکان) طبیعتی فعال دارند لذا آنها بايد با استفاده از تواناييهاي ذهني خود به توليد و بازسازي دانش خود بپردازند. در صورتي که اين اصل اساسي پذيرفته شود پذيرش اين که يادگيرندگان خودقادر به ارزشيابي و بازنگري فعاليتهاي خود هستند موجه جلوه مي‌نمايد. بر این اساس در حوزه ارزشيابي نيز اين فرصت به يادگيرندگان داده مي‌شود که ضمن کسب اين مهارت در ارزشيابي از عملکرد خود مشارکت داشته باشند. در عين حال همسال‌سنجي نيز فرصتي است براي تمرين نقد ديگران و به صورت غیر مستقیم در ایجاد ايجاد روحيه نقدپذيري در دانش آموز موثر است.ترديدي نيست که شکل‌گيري اين مهارت مستلزم تجربه عملي است و لذا  نظام آموزشي باید براي دانش‌آموزان زمينه شکل‌گيري اين مهارت را فراهم مي‌آورد.

 مفاهیم خود سنجی و همسال سنجی  با برخی مفاهيم ديني و فرهنگی اسلامی  ارتباط ارتباط عمیق دارد. مفاهيمي چون تزکيه نفس، مراقبه، محاسبه نفس، مهارتهاي اساسي براي پويايي حيات معنوي انسان مومن است.در تعالیم دینی با ایات و روایات زیادی برخورد می کنیم که هر فرد مسلمانباید پیوسته و هر روزه خود را مورد ارزشیابی قرار دهد.[4]  پس اگر قرار است مهارتهاي تزکيه نفس، مراقبه، محاسبه نفس مهارتهای ضروری برای زندگی مومنانه است لذا باید از آغار کودکی در شخصیت و منش کودک شکل بگيرد. ترديدي نيست در دوران اوليه شکل‌گيري شخصيت مي‌بايست فرصتي براي  تمرین و ایجاد اين مهارتها فراهم آورد. همچنين اگر قرار است طبق حدیث شریف نبوی (ص) مومن آينه مومن ديگر شود[5]، مهارت نقد ديگران و پذيرش نقد ديگران از ضرورتهاي آن است. لذا همسال سنجی تمرینی برای این مهارت زندگی مومنانه خواهد بود.

شرحی بر اصل پنجم و ششم از اصول حاکم بر ارزشیابی مصوب شورای عالی آموزش و پرورش

شرحی بر اصل پنجم و ششم[1] از اصول حاکم بر ارزشیابی مصوب شورای عالی آموزش و پرورش[2]

دکتر محمد حسنی

اصل پنجم: توجه به رشد همه جانبه دانش‌آموزان

در ارزشيابي بايد به جنبه‌هاي مختلف رشد بدني، عقلي، عاطفي، اجتماعي، اخلاقي و حرکتي دانش‌آموزان توجه شود.

اصل ششم:

در ارزشيابي مناسب با محتواي آموزش و پرورش بايد به حيطه دانشها، نگرشها، مهارتهاي دانش‌آموزان توجه شود.

اصل پنجم در واقع اصل عام تعلیم وتربیت است.یعنی تمام فرایند تعلیم و تربیت معطوف به فراهم کردن زمینه رشد همه جانبه است.هر فرد انسان در عین حال که موجودی واحد است متشکل از ابعاد و جنبه های گوناگون نیز هست.تعلیم و تربیت نمی تواند این وحدت نفس انسانی را نادیده بگیرد. از این رو به نحو خاص این اصل، اصل حاکم بر فرایند ارزشیابی تحصیلی می باشد. اصل ششم نیز تکرار همان اندیشه است. زیرا هدایت تحولاتی که در ساحت وجودی انسانها رخ می دهد نمی تواند یک بعدی و تک ساحتی باشد. توسعه بعد شناختی دانش آموز بدون توجه به ابعاد عاطفی و مهارتی رشد و پیشرفت ناموزن و یک ساحتی را به دنبال دارد.اگرچه کارکرد و وظیفه تعلیم وتربیت رسمی _آموزشگاهی_ عمدتا معطوف به بعد شناختی است اما بی توجهی به ابعاد دیگر به عنوان بستر و زمینه تحولات شناختی امری نادرست است.