کتاب "ارزشیابی توصیفی" الگویی نو در ارزشیابی تحصیلی

این کتاب را مشترکابا آقای دکتر حسین احمدی به نگارش در آورده ام . مباحث این کتاب بیشتر جنبه نظری دارد و تنها در فصل ششم آن به نحوه اجرا به اجمال پرداخته ایم .مقدمه ان گویایی محتوای آن است. این کتاب را انتشارات مدرسه چاپ و منتشر کرده است هم اکنون چاپ چهارم آن در دسترس می باشد

مقدمه

 در دهه هفتاد هجري شمسي تحت تأثير شرايط جهاني و همچنين چالشهاي پيش روي نظام آموزشي، کيفيت آموزشي يکي از مسائل اساسي نظام آموزشي شد . تصميم گيرندگان و سياست گذاران نظام در مواجهه با اين مسئله ضروري مي نمود  به دو سوال اساسي را پاسخگو باشند و براي آن چاره جويي نمايند .

1-        چگونه دانش آموزان بهتر ياد مي گيرند ؟ اين سوال به بهبود کيفيت جريان يادگيري در مدرسه توجه دارد.

2-        چگونه معلمان مي توانند بهتر آموزش دهند ؟ اين سوال به بهبود کيفيت جريان ياددهي نظر دارد .

نظام ارزشيابي تحصيلي ،يکي از مولفه هاي اساسي نظام آموزشي و رشته پيوند بين دو مولفة يادگيري و ياددهي است . اين گونه تصور مي شد که ارزشيابي تحصيلي يکي از عوامل مؤثر در بهبود کيفيت اين دو مولفه است . پژوهشها هم نشان از وجود چنين تأثيري داشت .

از سوي ديگر نارضايتي از نظام ارزشيابي موجود در محافل تربيتي گسترش يافته بود . براين اساس نگاه تصميم گيرندگان متوجه حوزه ارزشيابي تحصيلي و ايجاد اصلاحات در آن شد . آغاز اين توجه ، در طرح دونوبتي نمودن امتحانات و برجسته کردن نقش ارزشيابي مستمر بود . در همايش  مهندسي  اصلاحات در آموزش و پرورش ، توجه زيادي به اين حوزه نشد و تنها يک مقاله در باره اصلاحات در ارزشيابي تحصيلي  ارائه شد[1] . تشکيل دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي در معاونت آموزش و پرورش عمومي ،شاهد ديگري است بر اين مدعا که ارزشيابي تحصيلي به موضوعي جالب براي  تصميم گيرندگان و سياست گذاران تبديل شده بود .

بعد از تشکيل معاونت آموزش عمومي و دفتر  ارزشيابي تحصيلي ، شوراي عالي آموزش و پرورش طي راي صادره در جلسه 674 مورخ 2/5/81 به دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي ماموريت داد تا در خصوص تبديل مقياس کمي(20-0) به کيفي، مطالعاتي انجام داده ، گزارش آن را به شورا ارائه دهد. دفتر ارزشيابي تحصيلي بعد از مطالعات و بررسيهاي خود طرحي را تحت عنوان ارزشيابي توصيفي تهيه و به شورا ارائه نمود. اين طرح با هدف افزايش کيفيت فرايند ياددهي - يادگيري، کاهش اعتبار آزمونهاي پاياني و افزايش بهداشت رواني محيط ياددهي – يادگيري،  همراه با ايجاد تغييرات زير در نظام موجود ارزشيابي تحصيلي تهيه شد.

·     تغيير مقياس فاصله اي (20-0) به مقياس ترتيبي ( در حد انتظار ، نزديک به انتظار ، نيازمند تلاش بيشتر)

·     تغيير ساختار کارنامه و تبديل آن به کارنامه توصيفي ( گزارش پيشرفت تحصيلي )

·     تغيير ابزارها و روشهاي جمع آوري اطلاعات از وضعيت تحصيلي دانش آموز که برخي از آنها عبارتند از :  پوشةکار ، چک ليست، ثبت مشاهده، آزمون عملکردي

·     تغيير در رويکرد کلي ارزشيابي از ارزشيابي پاياني به ارزشيابي  تکويني و فرايندي

·     تغيير در مرجع تصميم گيرنده در ارتقاء دانش آموزان که در اين طرح به جاي امتحانات پاياني (تراکمي)، معلم و شوراي مدرسه مرجع صاحب صلاحيت تصميم گيري تعيين شد.

     اين کتاب در راستاي توضيح و تبيين ارزشيابي توصيفي رويکردي را انتخاب  کرده است که نيازمند بحث مختصري است . بعد تجويزي دانش تعليم و تربيت وظيفه دارد که غايتها ، هدفها و هنجارهايي ( اصول – روش ) براي فرايند تعليم و تربيت پيشنهاد نمايد،؛ يعني با  استفاده از نتايج تحقيقات علمي در حوزه روانشناسي ، جامعه شناسي،  فلسفه نظري ، نظام ارزشي و اخلاق ، توصيه ها و تجويزهايي براي عمل ارائه مي دهد بنابراين در اين بعد از دانش تعليم و تربيت با استفاده از مباني ويژه هم مي توان به نقد اهداف ، اصول و روشهاي موجود در نظام آموزشي اقدام کرد و هم اينکه اهداف و اصول و روشهاي جديدي که پاسخگويي نيازهاي امروزه و راهگشاي مسائل پيش رو باشد ؛ پيشنهاد و تجويز نمايد ؛ در واقع ارائه الگوها و رويکردهاي نوآورانه در حوزه تعليم و تربيت حاصل يک رويکرد خردمندانهاست که در آن با ملاحظه مباني ويژه اي که حاصل مطالعات دانشهاي ديگري است به نقد وضعيت موجود و سپس ارائه الگويي براي عمل اقدام
مي نمايد . در حقيقت هر نوآوري در تجويز ( اصل ، روش ) بايد براي تأييد نظر خود شواهدي از سنخ ارزشها و دانشهاي موجود و مقبول جمع آوري و ارائه کند . در غير اين صورت اين تجويزها خردمندانه نيست و امکان عملي شدن آن وجود ندارد.

در اين کتاب  الگوي ارزشيابي توصيفي با چنين روشي ارائه شده است . هرچند سير فکري استنتاج اصول و روشها (الگوي جديد ارزشيابي ) از مباني علمي و فلسفي، فرآيند پيچيده اي است ولي در اين زمينه برخي صاحب نظران تلاش کرده اند الگوهايي براي آن ارائه نمايند ( باقري ، 1381). اما در اينجا تنها براي سهولت  درک کليت و روشن تر شدن طرح از آن استفاده شده است . به سخن ديگر در اين کتاب  به روال منطق فوق به کمک برخي مباني به  ارائه يک الگو ( اصول و روشها ) در حوزه ارزشيابي تحصيلي اقدام شده است .

در فصل نخست اين کتاب به اين سوال پاسخ داده مي شود که : « مباني نظري ارزشيابي توصيفي چيست ؟» در واقع خواننده با مباني فلسفي و علمي اين رويکرد جديد آشنا مي شود.

 در فصل دوم با سوال : « چرا رويگرداني از نظام ارزشيابي موجود ؟» درگير مي شويم که براساس مباني بحث شده در فصل نخست به نقد وضعيت موجود و شناخت ضعفهاي آن مي پردازيم. در واقع در اين فصل استدلالي ويژه خواهيم داشت. به اين صورت که با استفاده از مباني گفته شده از « نبايدها » سخن به ميان مي آيد ؛ يعني همان ضعفهاي نظام ارزشيابي موجود تبين  مي شود.

در فصل سوم که سرآغاز ارائه توصيه ها و تجويزهاست از ويژگيهاي ارزشيابي توصيفي بحث مي شود . در واقع اين ويژگيها همان اصول مورد نظر و تجويزهاي اساسي است که مباني فلسفي و علمي فصل قبل استنتاج شده است در واقع اين اصول با هدف رفع ضعفهاي نظام موجود ارائه شده است.

 در فصل چهارم،  از آثار اين توصيه ها و تجويزها در کلاس بحث مي شود .

در فصل پنجم ، روش اشاعه اين رويکرد در نظام آموزشي مورد سوال است و تلاش مي شود شيوه اي براي اشاعه آن پيشنهاد شود .

فصل ششم  با اين سوال که چگونه ارزشيابي توصيفي اجرا مي شود ؟ آغاز مي شود . اين فصل توصيه ها و تجويزها شکل روش و راهکار عملي به خود مي گيرد . بديهي است که اين فصل مناسب معلماني است که تلاش دارند اين الگوي ارزشيابي را در کلاس درس پياده کنند .

کتاب "راهمنای اجرای ارزشیابی کیفی توصیفی در کلاس درس"

کتاب "راهمنای اجرای ارزشیابی کیفی توصیفی در کلاس درس" جدیدترین اثر اینجانب است که بر اساس تجربیات و چند ساله اخیر به نگارش آمده است . در واقع الگوی اجرایی ارزشیابی کیفی توصیفی رابرای معلمان تشریح می نماید . البته رویکرد این کتاب بیشتر تربیتی است . تلاش شده است پیوند وثیقی که میان ارزشیابی و یادگیری و اساسا تربیت وجود دارد به تصوثیر کشیده شود. به سخن دیگر ارزشیابی به صورت جریانی توانمند ساز دانش آموزان در فرایند یادگیری مورد توجه قرار گرفته است.مباحث این کتاب به شرح زیر است

بخش نخست : کلياتي در باره‌ي ارزش‌يابي تحصيلي

بخش دوم : کلياتي در باره‌ي ارزش‌يابي کيفي و توصيفي

ويژگي هاي ارزش‌يابي کيفي و توصيفي

پيش نيازهاي تغيير رويکرد ارزش‌يابي تحصيلي در کلاس درس

بخش سوم: چگونگي اجراي ارزش‌يابي کيفي و توصيفي در کلاس

گام نخست: شناخت انتظارات آموزشي و نشانه هاي تحقق آن ها

گام دوم:  جمع آوري اطلاعات

ثبت مشاهدات

آزمون هاي عملکردي

تکاليف درسي

خودسنجي و هم‌سال سنجي

آزمون هاي مداد کاغذي

پرسيدن

سنجش والدين

پوشه‌ي‌كار

جمع بندی

گام سوم: تحليل  و تفسيراطلاعات، داوري  و تصميم‌گيري

تکاليف درسي

طراحي و اجراي مداخله ها

تصميم‌گيري در باره‌ي ارتقا و تکرار پايه

گام چهارم: بازخورد

انواع بازخورد

بازخوردهاي فرايندي

بازخوردهاي پاياني

بخش چهارم:سخن پاياني

بخش پنجم: پيوست‌ها

برای تهیه این کتاب می توانید با انتشارات عابد در تهران  تماس بگیرید.

کتاب"نقد و بررسی الگوهای ارتقای تحصیلی"

این کتاب حاصل پژوهشی با این نام است که برای معاونت آموز عمومی وزارت آموزش و پرورش انجام شده است . این کتاب توسط انتشارات تزکیه و با سرمایه معاونت آموزش عمومی چاپ و منتشر شد. فهرست مطالب آن به این شرح است .

مقدمه

بخش اول : الگوي مبتني بر کسب حداقل شايستگي و تکرار پايه

تعريف و تشريح تکرار پايه

بررسي شرايط ارتقاي تحصيلي در آيين نامه امتحانات  از آغاز تا اکنون

دلايل طرفداران وجود تکرار پايه در نظام آموزشي

دلايل مخالف تکرار پايه

ترديد سنتي در راهکار تکرارپايه : ماده 18 آيين نامه امتحانات

نتيجه گيري

بخش دوم: الگوي ارتقا خود به خود تحصيلي

معنا و مفهوم ارتقاي خود به خود

تاريخچه الگوي ارتقاي خود به خود

سابقه الگوي ارتقاي خود به خود در ايران

بررسي بين المللي ارتقاي خود به خود

دلايل موافق الگوي ارتقاي خود به خود

ضعف هاي الگوي ارتقاي خود به خود

نتيجه گيري

بخش سوم : الگوي ميانه( الگوي ارتقاي تضميني)

کميت يا کيفيت؟

ابعاد الگوي ارتقاي تضميني

برنامه درسي

تغيير با محوريت معلم

تغيير رويکرد ياددهي يادگيري

تغيير رويکرد ارزشيابي

مديريت مدرسه محور

راهکار تکرار پايه ( فعاليت و فرصت يادگيري)

کتاب راهنمای اجرای ارزشیابی توصیفی در پایه های اول، دوم وسوم ابتدایی

طرح "ارزشیابی توصیفی" و منتقدان آن

آقای منوچهر کلهر از کارشناسان سابق آموزش وپرورش استان قزوین و مدرس مراکز تربیت معلم این استان هستند . ایشان از آغاز اجرای طرح ارزشیابی توصیفی به عنوان ناظر طرح همکاری خوبی را با این طرح داشته اند. ایشان طی مقاله ای که به نظر شما می رسد  تلاش کرده اند که به منتقدان  طرح  ارزشیابی توصیفی پاسخ گویند. از ایشان به واسطه تلاشهایش تشکر می کنم. امید در آینده شاهد مقالات دیگری از ایشان باشیم.