بررسی و نقد طرح کرامت در دوره آموزش ابتدایی
مقدمه
جوامع انساني هر يك به گونهاي در تلاشند تا شرايطي را فراهم آورند كه در ساية آن انسانها زندگي و حيات بالنده و پويايي داشته باشند. عليرغم تفاوتهاي فراوان در شيوهها، اين منظور بنيادي هر جامعه انساني است. بيترديد يكي از اجزاء و عناصر هر جامعهاي كه در تدوام و انسجام آن دخالت دارد نظام ارزشی و اخلاقي جامعه است كه پشتوانه قانونها و سنتهاي صالحه است. بيترديد ارزشها به ويژه ارزشهاي اخلاقي ركن اساسي حيات انسانها را تشكيل ميدهد.
بر اين اساس، شناخت و فهم ارزشها و دروني نمودن آن يكي از بهترين عوامل مؤثر در تداوم حيات جوامع است و لذا اين موضوع از دلمشغولی رهبران جوامع بشري است. پيامبر گرامي اسلام(ص) يكي ازاهداف مأموريت الهي خود را برا ي بشريت تكميل مكارم اخلاقي ميدانند[1].
ظهور دوران مدرن و شكلگيري جوامع انساني با ويژگيهاي خاص، مدرسه يكي از نهادهايي شد كه درتربيت و آمادگي نسل نو خاسته جوامع نقش حساسي را به عهده گرفت. اگرچه عمدتاً انتظار از مدرسه بيشتر به كاركرد توزيع دانش و معرفت معطوف است اما كاركرد آماده سازي شهروندان براي حيات سازنده و متعالی در جامعه از كاركردهايی است در این دوره بسیار مورد تأكيد است. اگر وظیفه مدرسه را تربیت نسل نوخاسته بدانیم، جامعيت واژه تربيت نيز مؤيد اين سخن است كه كاركرد نهاد مدرسه فراتر از توزیع دانش است . علاوه براین در عصر فن آوری اطلاعات به سبب دسترسی همگانی و همه جایی و آسان ( همه مکانی ) به اطلاعات کارکرد مدرسه در توزیع دانش کم رنگ شده است و کارکرد های دیگر به ویژه در دوره های تربیت عمومی مورد عنایت جدی است.
از سوي ديگر زمانه ما نياز به توجه به ارزشها خاصه ارزشهاي اخلاقي بيش از هر زمان ديگر احساس ميشود. رشد و توسعه سريع علم و فنآوري و فقدان نگرش ارزشي و اخلاقي به آن، نمود وحشتناکی يافته است. به گونهاي كه در عصر حاضر بشر بيش از هر چيز ديگري به اخلاق و اعتلاي آن در جوامع نياز دارد و ا ين به ملت و منطقه خاصي محدود نميشود و ضرورتي جهاني و انساني دارد.
بر اين اساس ميتوان گفت كه مدرسه نميتواند و نبايد در برابر موضوع اخلاق ساكت باشد.امروزه در نظامهای آموزشی کشورهای جهان بر اساس اهدافی که نشانه رفته اند این توجه جدی به ساحت تربیت اخلاقی و دینی (معنوی) مشهود است . لذا می توان گفت که یکی از دلمشغولیهای سیاست گذران آموزشی جهان تربیت اخلاقی است.
علاوه برضرورت جهانی توجه به تربیت اخلاقی ، ایران خود کشوری است که سابقه طولانی در توجه به ارزشهای اخلاقی دارد و به عنوان ملتی اخلاقی در جهان شهرت داشته ایم و ادبيات غني و سر شاز از اخلاق و اخلاقيات نشان از تو جه عميق مردم ایران به اين حوزه از حيات بشري است. با توجه به زمينه و بستر تاریخی و فرهنگی مناسب در كشورما طبیعی است که از دغدغههاي اساسي نظام آموزشي كشور از دير باز اخلاق و تربيت اخلاقي بوده است. هميشه در مجموعه اهداف مصوب نظام آموزشي مجموعهاي از اهداف اخلاقی ديده ميشود. تحلیل محتوای کتابهای درسی قبل از انقلاب اسلامی نشان می دهد که محتوای کتابهای درسی مشحون از آموزه های اخلاقی و ارزشی است . بعد از انقلاب اسلامي نیز تربيت ارزشی و اخلاقي از دغدغههاي اساسي سياستگذاران نظام آموزش بوده است. ملاحظه اهداف مطلوب نظام آموزشی، اصول مصوب نظام آموزشي و محتواي كتابهاي درسی هم نشان از توجه جدي به اين موضوع است.
یکی از برنامه هایی که چندین سال است که به مقوله تربیت ارزشی پرداخته است طرحی است که به نام کرامت مشهور است . این طرح آرام و بی صدا در تعداد زیادی از مدارس ابتدایی کشور با موفقیت نسبی در حال اجرا است. در این مقاله مختصر ، به نقد و برررسی ّآن پرداخته می شود . امید است با توجه بیشتر مسئولین ،این طرح با غنا و پویایی روز افزون تری دنبال شود.
محمد حسنی