معرفی کتاب مدرسه و تربیت اخلاقی


اين اثر حاصل تکاپو و همکاري اعضاي «گروه پژوهش در مباني برنامه ريزي درسي» پژوهشکده برنامه ريزي درسي و نوآوریهای آموزشي است که شامل يازده مقاله خارجي درباره تربيت اخلاقي در نظام تربيت رسمي چند کشور جهان به ويژه کشورهای آسيايي است. تلاش شده است که مقالهها تصويري هر چند اجمالی، از فرايند تربيت اخلاقي در اين چند کشور ارائه دهد.
از يازده مقاله انتخاب شده دو مقاله درباره اخلاق و تربيت اخلاقي در کشور کره جنوبی است. مقاله نخست آن از چگونگي برنامه درسي تربيت اخلاقي در نظام تربيت رسمي کره در ابعاد و مولفه هاي مختلف آن مانند کتاب درسي روش تدريس و تربيت معلم بحث میکند و مقاله دوم کره که توسط خانم دکتر نيک نام ترجمه شده است به وجود يک تعارض در رویکردهای تربيت اخلاقي در کره و به ويژه نظام آموزشي آن اشاره دارد. در مجموع اين دو مقاله تصويري مناسب از تلاش ملتي براي اعتلاي اخلاقي جامعه خود ارائه ميدهد که براي ما میتواند آموزنده باشد. مقاله بعد در مورد کشور ژاپن است. اين مقاله را آقاي دکتر يحيي قائدي ترجمه کردهاند. مردم کشور ژاپن علي رغم توسعه اقتصادي حيرت انگيزشان هيچگاه از توجه به اخلاق و تربيت اخلاقي غافل نبوده اند. نشانه و نتیجه اين توجه به اخلاق در ژاپن، در رفتار اين مردم در بحران سونامی و زلزله اخير قابل بوده است. رفتار اخلاقي اين مردم بحرانزده و زجر کشيده ارزش توجه را دارد . اين مقاله تصويري از برنامه درسي تربيت اخلاقي در این کشور را در ابعاد مختلف مانند هدف، محتوا و مانند اینها را نشان میدهد.
مقاله چهارم را که خانم دکتر سجاديه برگردان نمودهاند، در مورد کشور چين است. اين کشور با دور شدن از ايدئولوژي مارکسيسم لنينيسم در سالهای اخير تغييراتي در برنامه تربيت اخلاقي خود در دوره ابتدايي ايجاد کرده است. تحولات برنامه ريزي شده در زمينه تربيت اخلاقي موفقیتها و چالشهای نظام تربيت رسمي اين کشور آموزنده و خواندني است. مقاله پنجم به برنامه تربيت اخلاقي و مدني کشور سنگاپور اختصاص دارد. اين مقاله را خانم امام جمعه به فارسي برگرداندهاند. اين کشور کوچک به لحاظ وسعت خاک، که در ميانه قرن پيش از سلطه استعماري انگليس رها شده است با برنامههای حساب شده موفق شدند که به رشد اقتصادي شگفت انگيزي نايل شوند. اين مقاله تلاش اين مردم و نظام تربيت رسمي اين کشور را براي اعتلاي اخلاق اجتماعي نسل نوباوه خود نشان میدهد.
مقاله ششم اين مجموعه به تربيت اخلاقي در کامبوج اختصاص يافته است اين کشور از کشورهاي بحران زده آسياي جنوب شرقي است. جنگ داخلی در این کشور در اواخر قرن بیستم یک و نیم میلیون تلفات انسانی در پی داشته است. این کشور در سالهای اخير موفق شده است بحرانهای اجتماعي بزرگي را پشت سرنهد. نظام تربيت رسمي اين کشور در دوران بازسازي ماموريت تربيت نسل نوخاسته را به عهده دارد اين مقاله ضمن بحث در خصوص چگونگي تربيت اخلاقي در مدارس کامبوج از يک تعارض دورني در آن پرده بر میدارد. اين مقاله را خانم دکتر چناري به فارسي برگرانده اند.
مقاله هفتم و هشتم به تربيت اخلاقي در کشور ترکيه اختصاص دارد. اين کشور علي رغم پيشينه فرهنگي ديني با رويکرد سکولار مديريت میشود و نظام آموزشي آن به تبع اين سياست کلان به نوعي سکولار است . اما مناسب خواهد بود که بدانيم يک کشور اسلامي با رويکرد سکولار چه نوع مواجههي با اخلاق و تربيت اخلاقي دارد؟ و اخلاق در ترتيبات اجتماعي و نظام تربیتیاش چهشان و جايگاهي دارد؟ اين دو مقاله که توسط خانم دکتر چناري ترجمه شده است چنين تصويري ارائه میدهد.
مقاله نهم و دهم به بررسي تربيت منش در دو کشور انگليس وآمريکا میپردازد اين دو کشور در زمينه تربيت اخلاقي به ويژه با رويکرد تربيت منش داراي تجارب زيادي هستند. چگونگي مواجهه سياست گذاران تربيتي اين دو کشور با مشکلات اخلاقي اجتماعي از طريق بهبود رويکردهاي تربيت اخلاقي در نظام تربيت رسمي نيز قابل توجه است. اگرچه دو مقاله کره و ژاپن نیز به نوعي به بررسي و بحث در باره دلالتهای تجارب اين دو کشور در تربیت اخلاقی براي آمريکا نيز پرداختهاند. مقاله تربیت منش در انگليس توسط خانم دهباشي و مقاله تربیت منش در امريکا توسط مهندس علي زرافشان ترجمه شده است.
مقاله آخر برخلاف ده مقاله ديگر با رويکرد ديگري انتخاب شده است. اين مقاله حاوي نگاه يک دانشمند بريتانيايي نسبت به اخلاق و تربيت اخلاقي در نظامهای اسلامي است. اين مقاله بدون توجه اساسي به هيچ نظام تربيت رسمي کشور اسلامي با نگاه به اخلاق و چگونگي تربيت اخلاقي کودکان مسلمان مباحثي را مطرح مینماید. اين مقاله نيز میتواند براي خواننده بعد از مطالعه تجارب کشورهاي ديگر که تمامي آنها نظام تربيتي سکولار داشتند مناسب خواهد بود. اين مقاله را آقاي دکتر سعید ضرغامي ترجمه نمودهاند. در بخش ديگر اين کتاب يک تحليل و جمع بندي از تربيت اخلاقي در کشورهاي مورد اشاره به عمل آمده است که در محورها و مولفه هاي اصلي تربيت اخلاقي مانند: هدف، برنامه درسي، روش، تربيت معلم و چالشها صورت گرفته است و در پايان با همکاري خانم دکتر نيک نام فهرستي از اصطلاحات رايج در مباحث تربيت اخلاقي همراه با تعريف مختصري از آن ها تهيه شده است که به محضر خوانندگان تقديم میشود. اميد مورد استفاده قرار گيرد.
دکتر محمد حسنی







محمد حسنی